Heb ik ecologisch onderzoek nodig voor mijn verbouwing?
Kort antwoord: dat hangt niet af van hoe groot je plan is, maar van wat er op die plek woont. Een dakkapel kan onderzoek vragen terwijl een complete aanbouw dat niet doet. Hieronder staat waar het werkelijk van afhangt.
Er bestaat geen lijst met "dit mag wel en dit mag niet"
Veel mensen zoeken naar een drempel: vanaf hoeveel vierkante meter, vanaf welk bedrag, vanaf welke vergunning. Die drempel bestaat niet. De natuurwetgeving werkt andersom: ze verbiedt het beschadigen van verblijfplaatsen van beschermde dieren, ongeacht de omvang van je klus. Wie een enkele dakpan verwijdert waaronder een vleermuis zit, overtreedt de wet; wie een hele schuur sloopt waar niets zit, niet.
De vraag is dus niet "is mijn project groot genoeg", maar "kan er iets beschermds zitten op de plek waar ik ga werken".
Wanneer het meestal wél speelt
- Je maakt het gebouw dicht. Spouwmuurisolatie, dakisolatie, gevelbekleding en nieuwe dakpannen sluiten precies de kieren af waar vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen in zitten. Dit is de meest voorkomende reden, en juridisch op dit moment het gevoeligst.
- Je sloopt. Dan verdwijnen alle plekken tegelijk en kun je er niet omheen werken.
- Je haalt oude bomen of dichte begroeiing weg. Holtes in bomen zijn verblijfplaats, dichte hagen zijn leefgebied.
- Je gaat graven of ophogen. Open grond trekt de rugstreeppad aan, en in ruige randen kunnen holen liggen.
- Je woont in een oud of karakteristiek pand. Hoe meer kieren, hoe meer bewoners.
Wanneer het meestal niet speelt
Werk je binnenshuis zonder aan de buitenschil te komen, vervang je een kozijn zonder dat er een spouw of dakrand opengaat, of haal je een enkele jonge struik weg buiten het broedseizoen, dan is de kans klein dat er iets beschermds sneuvelt.
Let op: klein is niet hetzelfde als niets. Ook dan geldt de zorgplicht. Kom je tijdens het werk toch een nest, een holte of een dier tegen, dan moet je stoppen en laten beoordelen. Dat is geen formaliteit; het is de bepaling waarop mensen in de praktijk worden aangesproken.
Waarom uitstellen duur is
Dit is het onderdeel dat de meeste mensen verrast. Blijkt er vervolgonderzoek nodig, dan zit dat vast aan de biologie van de soort. Huismusonderzoek kan alleen in het voorjaar, gierzwaluwonderzoek alleen tussen half mei en half juli, en een volledig vleermuisonderzoek beslaat een heel veldseizoen. Mis je dat venster, dan is het simpelweg een jaar later.
Worden er beschermde dieren aangetroffen, dan komt daar nog een gewenningsseizoen bij: de vervangende verblijfplaatsen moeten eerst een seizoen beschikbaar zijn voordat het werk mag beginnen. Van eerste vraag tot schop in de grond kunnen zo makkelijk twee jaar zitten.
De verkennende quickscan zelf is daarin de uitzondering: die kan het hele jaar door. Dat is precies de reden om er vroeg mee te beginnen, ook als je pas over een tijd gaat bouwen.
Wie bepaalt of het moet?
Niemand stuurt je een brief dat je onderzoek nodig hebt. De verantwoordelijkheid ligt bij jou als opdrachtgever, ook als je een aannemer inschakelt. Gemeenten vragen bij een vergunningaanvraag steeds vaker om een ecologische onderbouwing, maar ook zonder vergunningplicht geldt de wet gewoon.
Komt het later toch aan het licht, bijvoorbeeld bij handhaving of bij de verkoop van het pand, dan is het lastiger en duurder te herstellen dan wanneer je het vooraf had laten uitzoeken.
Is een quickscan flora en fauna verplicht?
Kort antwoord: het woord quickscan staat nergens in de wet, dus die precieze vorm is niet voorgeschreven. Maar je bent wel verplicht om vóórdat je begint na te gaan of er beschermde planten of dieren zitten en of jouw werk hen kan schaden. Die onderzoeksplicht staat in artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving, en geldt ook als je helemaal geen vergunning nodig hebt.
Een quickscan is de gebruikelijke manier om aan die plicht te voldoen. Het is ook de manier om áán te tonen dat je het hebt uitgezocht, en dat is precies waar het bij handhaving op aankomt: niet of er schade is ontstaan, maar of jij vooraf hebt gekeken.
Nog iets wat vaak wordt gemist: die plicht is niet afgekocht met één rapport vooraf. Blijkt tijdens het werk dat de situatie anders ligt dan gedacht, bijvoorbeeld doordat een buurman meldt dat er vleermuizen uit de spouw komen, dan moet je op dát moment opnieuw beoordelen wat er nodig is.
En is vleermuizenonderzoek dan verplicht?
Niet automatisch. Vleermuisonderzoek volgt uit de quickscan. Blijkt daaruit dat je gebouw geschikt is voor vleermuizen en kan dat niet worden uitgesloten, dan is vervolgonderzoek de enige manier om te weten of er echt verblijfplaatsen zitten. Wordt dat gevonden, dan heb je een vergunning nodig voordat je aan de slag mag.
Blijkt het gebouw ongeschikt, bijvoorbeeld omdat er geen spouw is en geen openingen naar binnen, dan houdt het daar op. Dat is precies waarom de quickscan eerst komt: die scheelt je in veel gevallen een heel veldseizoen.
Verder lezen
Gaat het bij jou specifiek om na-isolatie en vleermuizen of om het kappen van een boom, dan staat daar de uitleg die op jouw situatie past. Wil je weten wat zo'n verkennend onderzoek precies inhoudt, lees dan wat een quickscan flora en fauna is. Wil je er een laten uitvoeren, dan kun je terecht bij de quickscan flora en fauna van Van Der Ham Ecologie.